“विद्यार्थ्यापासून न्यायाधीशांना प्रशिक्षण देणारे मार्गदर्शक – डॉ. आशिष देशपांडे यांची जीवन गाथा

 “प्राध्यापक ते अधिष्ठाता – यश, संघर्ष आणि संस्कारांची गाथा”:  डॉ. आशिष देशपांडे 

सांगलीच्या मातीतून घडलेले डॉ. आशिष देशपांडे हे नाव विद्यार्थी जीवनापासूनच अभ्यासू, हुशार आणि नेतृत्वगुणांनी परिपूर्ण म्हणून ओळखले जात होते. साध्या पार्श्वभूमीतून आलेल्या या विद्यार्थ्याने शिक्षणाची ओढ कायम ठेवत कायद्याच्या क्षेत्रात आपली भक्कम वाटचाल सुरू केली.

सांगलीत शिक्षण घेत असताना त्यांनी केवळ अभ्यासातच नव्हे तर विविध उपक्रमांमध्ये सक्रिय सहभाग घेत आपल्या नेतृत्वाची छाप पाडली. सुट्ट्यांमध्येही वेळ वाया न घालवता ज्ञानाचा पाठपुरावा करत त्यांनी कायद्याचे शिक्षण यशस्वीरीत्या पूर्ण केले.

महाविद्यालयीन जीवन हे केवळ शिक्षण घेण्यापुरते मर्यादित नसून व्यक्तिमत्त्व घडवण्याचा अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा असतो. डॉ. आशिष देशपांडे यांनी याच काळात आपल्या नेतृत्वगुणांची ठळक छाप पाडली.

२००४ साली आपल्या मूळ गावी आरग येथे त्यांनी कायदेविषयक सहायता शिबिराचे आयोजन केले. ग्रामीण भागातील लोकांना कायद्याची माहिती देणे, त्यांच्या समस्या समजून घेणे आणि योग्य मार्गदर्शन करणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश होता. या शिबिरातून केवळ कायदेशीर जागरूकता वाढली नाही, तर समाजाशी असलेली त्यांची नाळ अधिक घट्ट झाली.

 “कायदा हा केवळ पुस्तकांपुरता मर्यादित नसून तो समाजाच्या हितासाठी वापरला गेला पाहिजे.” या विचाराने ते प्रभावित झाले होते.

विद्यार्थीदशा – आयुष्याला दिशा देणारा काळ

२००३ साली ‘कायदेशीर भाषा’ हा विषय शिकवणारे  गुरु नसीरहुसेन जमादार यांनी त्यांच्या विचारविश्वावर अमिट छाप सोडली.

महाविद्यालयीन काळातच त्यांनी नेतृत्वाची झलक दाखवत २००४ मध्ये आपल्या मूळ गावी आरग येथे कायदेविषयक सहायता शिबिराचे आयोजन केले. याच काळात “कायदा हा समाजासाठी आहे” ही भावना त्यांच्या मनात रुजली.

मार्गदर्शनातून उभारी

सांगली येथील ज्येष्ठ विधीज्ञ व जिल्हा सरकारी वकील ॲड. भगतसिंग राजपूत यांनीही डॉ. आशिष देशपांडे यांच्या प्रवासात मोलाचे योगदान दिले.

कोर्टाच्या विश्वातील बारकावे, व्यावहारिक ज्ञान आणि न्यायप्रक्रियेची सखोल समज त्यांनी मार्गदर्शनातून दिली. त्यांच्या प्रोत्साहनामुळेच डॉ. देशपांडे यांचा आत्मविश्वास वाढला आणि विधी क्षेत्रात पुढे जाण्याची प्रेरणा अधिक दृढ झाली.

ज्ञानाचा शोध आणि समाजाशी नाळ

शिक्षणानंतर त्यांनी केवळ अध्यापन न करता, संशोधन, लेखन आणि समाजप्रबोधन या तिन्ही क्षेत्रात स्वतःला झोकून दिले.

फॉरेन्सिक सायन्स, सायबर गुन्हे, नवीन फौजदारी कायदे आणि संशोधन पद्धती यावर त्यांनी सखोल अभ्यास केला.

त्यांच्या लेखनातून आणि व्याख्यानातून नेहमीच एक संदेश स्पष्ट दिसतो—

“ज्ञान तेव्हाच अर्थपूर्ण ठरते, जेव्हा ते समाजाच्या भल्यासाठी वापरले जाते.”

राष्ट्रीय पातळीवरील यश – अभिमानाचा क्षण

दिल्ली येथील National Forensic Sciences University (NFSU) मध्ये त्यांनी न्यायाधीश, पोलीस अधिकारी आणि विविध क्षेत्रातील तज्ज्ञांना प्रशिक्षण देत आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली.

‘पुराव्याची स्वीकृती आणि बॅलेस्टिक पुरावे’ या विषयावर देशभरातील न्यायाधीशांना प्रशिक्षण देताना एक अविस्मरणीय क्षण घडला—

त्यांचे पहिले गुरुच त्यांच्या समोर प्रशिक्षणार्थी म्हणून बसले होते.

तो क्षण म्हणजे एका विद्यार्थ्याच्या प्रवासाचा सर्वोच्च सन्मान होता.

गुरुंच्या पायाशी बसणारा विद्यार्थी, एक दिवस त्यांच्यासमोर उभा राहून ज्ञान देतो — याहून मोठं यश कोणतं?

 समाजासाठी झटणारा विधी तज्ञ

एन.डी.पी.एस. कायदा, बाल तस्करी, संविधान, क्राईम सीन मॅनेजमेंट अशा विविध विषयांवर त्यांनी देशभरात प्रभावी व्याख्याने दिली.

National Commission for Protection of Child Rights (NCPCR) सोबत काम करताना त्यांनी बालहक्क संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.

तसेच ‘Child Pornography: Issues and Challenges’ या विषयावर त्यांचा संशोधन लेख प्रकाशित झाला, जो त्यांच्या अभ्यासाची सखोलता दर्शवतो.

नेतृत्वाची नवी उंची

आज Pimpri Chinchwad University येथे स्कुल ऑफ लॉमध्ये ‘प्राध्यापक व अधिष्ठाता’ म्हणून त्यांनी नवी जबाबदारी स्वीकारली आहे.

त्यांच्या नेतृत्वाखाली विधी शिक्षण अधिक आधुनिक, संशोधनाधिष्ठित आणि समाजाभिमुख होईल, याची खात्री वाटते.

मुळांशी नाळ जपणारा प्रवास

यशाच्या शिखरावर पोहोचूनही त्यांनी आपल्या मातीशी असलेली नाळ कायम ठेवली आहे.

आरग येथील ‘देशपांडे वाडा’ या नव्या वास्तूमधून त्यांनी परंपरा आणि आधुनिकतेचा सुंदर संगम घडवला.

आईचे संस्कार आणि कुटुंबाचे पाठबळ हेच त्यांच्या यशामागील खरे आधारस्तंभ आहेत.

डॉ. आशिष देशपांडे यांचा जीवनप्रवास प्रत्येकाला सांगतो—

स्वप्न पाहा, पण त्यासाठी मेहनत करा

गुरुंचा आदर ठेवा

अपयशाला घाबरू नका

आणि समाजासाठी काहीतरी करण्याची जिद्द ठेवा.

सांगलीच्या मातीतून उगवलेला एक विद्यार्थी आज देशभरातील न्यायव्यवस्थेला दिशा देत आहे.

ही केवळ यशोगाथा नाही, तर “संस्कार, संघर्ष आणि सातत्य” यांची जिवंत उदाहरण आहे.

“संस्कारांची ताकद, ज्ञानाची भूक आणि समाजासाठीची तळमळ — या तीन गोष्टींनीच एक सामान्य व्यक्ती असामान्य बनते.”

डॉ. आशिष देशपांडे — असंच एक असामान्य, एक प्रेरणा, आणि हजारो स्वप्नांना उभारी देणारा प्रवास आहे.  त्यांच्या पुढील वाटचालीस मनःपूर्वक शुभेच्छा ते असेच उंच भरारी घेत राहोत, न्यायव्यवस्थेला दिशा देत राहोत आणि समाजासाठी प्रेरणादायी कार्य करत राहोत — हीच सदिच्छा!

संपादक - न्याय विश्व साप्ताहिक